25/09/2026
🚋 Komunikacja tramwajowa w Bydgoszczy podczas okupacji 1939–1945
II wojna światowa mocno odbiła się na funkcjonowaniu komunikacji miejskiej w Bydgoszczy. Jeszcze przed rozpoczęciem działań wojennych, w sierpniu 1939 roku, wojsko zarekwirowało wszystkie miejskie autobusy. Mieszkańcom pozostały więc tramwaje, które – mimo trudnych warunków – kursowały przez niemal cały okres okupacji.
Pierwsze poważne problemy pojawiły się już we wrześniu 1939 roku. Wycofujące się z Bydgoszczy oddziały Wojska Polskiego wysadziły 4 września mosty na Brdzie i Starym Kanale Bydgoskim. Przerwane zostały w ten sposób trasy tramwajowe łączące obie części miasta.
🚋 Tramwaje kursowały początkowo na skróconych trasach:
• linia A – Dworzec – plac Teatralny,
• linia B – Bielawy – plac Teatralny,
• linia C – Fordońska/Gajowa – ul. Focha.
Sytuacja poprawiła się po tymczasowej odbudowie przepraw w 1940 roku, kiedy możliwe stało się przywrócenie wcześniejszych połączeń. W tym samym roku okupacyjne władze uruchomiły także linię D, łączącą ul. Gdańską z ul. Długą.
Zmienił się również wygląd bydgoskich tramwajów. Rozpoczęte jeszcze przed wojną przemalowywanie wagonów doprowadziło do zastąpienia kremowo-zielonej kolorystyki jednolicie kremową. Polskie napisy, oznaczenia i reklamy zostały usunięte lub zastąpione niemieckimi.
Okupacyjna rzeczywistość była widoczna także wewnątrz tramwajów. Wprowadzono segregację pasażerów według narodowości – wagony silnikowe przeznaczono dla Niemców, natomiast Polacy mieli korzystać z wagonów doczepnych.
🌑 Od 1943 roku, w związku z obawami przed alianckimi nalotami, tramwaje objęto zasadami zaciemnienia. Przednie reflektory zasłaniano specjalnymi osłonami, a okna wagonów zamalowywano na czarno, aby ograniczyć światło widoczne z powietrza.
W czasie okupacji nie prowadzono większych inwestycji tramwajowych. Doraźne naprawy nie wystarczały, a stan torowisk i coraz bardziej wyeksploatowanego taboru systematycznie się pogarszał. Pod koniec wojny rozpoczęto wprawdzie budowę pierwszej bydgoskiej linii trolejbusowej, jednak zbliżający się front sprawił, że przedsięwzięcia nie udało się ukończyć.
W styczniu 1945 roku, podczas wycofywania się wojsk niemieckich, ponownie zniszczono część bydgoskich mostów. Komunikacja miejska stanęła przed podobnym problemem jak we wrześniu 1939 roku – miasto po raz kolejny zostało przecięte, a odbudowa sieci transportowej stała się jednym z zadań pierwszych powojennych miesięcy.
📷 Na archiwalnych fotografiach z tego okresu można dziś dostrzec nie tylko dawne tramwaje i ulice Bydgoszczy, ale także ślady codzienności miasta funkcjonującego w niezwykle trudnych wojennych warunkach.
