01/08/2025
„Ostatni kurs” – zapomniana historia warszawskich taksówkarzy czasu wojny
Warszawa, 1939–1945. W cieniu wielkiej historii, na marginesie oficjalnych raportów i wojennych meldunków, istniała grupa ludzi, którzy walczyli bez broni. Kierowcy taksówek – dziś niemal całkowicie zapomniani – odegrali cichą, lecz ważną rolę w dramacie okupowanej stolicy i Powstania Warszawskiego.
Przed burzą
Jeszcze w sierpniu 1939 roku Warszawa była nowoczesnym europejskim miastem. Na jej ulicach jeździło około 1 500 taksówek – głównie marki Fiat, Adler, Chevrolet i Opel. Posiadanie licencji kierowcy taksówki wiązało się z prestiżem – wymagano zdanych egzaminów, dobrej znajomości miasta i nienagannej reputacji. Samochody były oznakowane, miały taksometry, a taryfy były ściśle regulowane przez miasto. Zawód ten budził zaufanie, a sam taksówkarz często znał swoich klientów osobiście – lekarzy, urzędników, artystów, robotników.
Wrzesień 1939 – linia frontu
Po wybuchu wojny wielu taksówkarzy zgłosiło się dobrowolnie do pomocy. Ich pojazdy służyły jako karetki, wozy meldunkowe, środki transportu rannych i ewakuacyjne dla ludności cywilnej. Samochody kursowały w dramatycznych warunkach – pod bombami, po gruzach, często pod ostrzałem. Część taksówek została zarekwirowana przez wojsko, inne zostały zniszczone w nalotach.
Okupacja – praca w ukryciu
Po upadku obrony Warszawy rozpoczęła się nowa era – niemiecka okupacja. Legalne działanie zawodu taksówkarza stało się możliwe, ale tylko w ograniczonym zakresie. Paliwo było reglamentowane, więc wiele aut przystosowano do jazdy na gaz drzewny (tzw. gazogeniaki). Brak części zamiennych i ogumienia oznaczał, że kierowcy musieli wykazywać się nie tylko odwagą, ale też zdolnościami mechanika i improwizatora.
Taksówkarze stali się nieformalną częścią podziemia. Ich mobilność i znajomość topografii miasta czyniła ich idealnymi kurierami. Przewozili ludzi z fałszywymi dokumentami, meldunki, czasem broń. Wiedzieli, które ulice są patrolowane, gdzie można bezpiecznie zniknąć. Dla wielu byli ostatnią deską ratunku.
Ryzyko było ogromne – Niemcy zdawali sobie sprawę z roli, jaką kierowcy mogli odgrywać. Dochodziło do brutalnych rewizji, aresztowań, przesłuchań. Wielu taksówkarzy zginęło, niektórzy trafili do obozów koncentracyjnych.
Powstanie Warszawskie – kurs przez piekło
W sierpniu 1944 roku, gdy wybuchło Powstanie Warszawskie, taksówki przestały być środkiem zarobku – stały się narzędziem walki o życie. W pierwszych dniach powstania zachowały się jeszcze pojedyncze sprawne pojazdy. Kierowcy wykorzystywali je do ewakuacji rannych, przewożenia leków, żywności i materiałów opatrunkowych. W niektórych relacjach świadków pojawia się obraz samochodu z biało-czerwoną flagą, pędzącego przez ostrzeliwaną Aleję Jerozolimską, z sanitariuszką i rannymi na pokładzie.
Niektóre taksówki zostały przerobione na improwizowane sanitarki. Inne – porzucone lub uszkodzone – trafiły na barykady jako elementy fortyfikacji. Karoserie służyły jako osłona przed ogniem, a siedzenia wykorzystywano w punktach opatrunkowych. Do połowy sierpnia żadna taksówka nie była już zdolna do jazdy.
Po powstaniu – cisza i zapomnienie
Po kapitulacji Powstania i zniszczeniu miasta nie przetrwało niemal nic. Warszawa była morzem ruin. Flota taksówkowa przestała istnieć. Wielu kierowców zginęło, inni zostali wysiedleni lub uwięzieni. Władze komunistyczne, tworząc po wojnie Miejskie Przedsiębiorstwo Taksówkowe (MPT), nie kontynuowały tradycji przedwojennego zawodu – ani instytucjonalnie, ani pamięciowo.
Cisi bohaterowie miasta
Dziś niemal nikt nie pamięta o warszawskich taksówkarzach, którzy w czasie okupacji i powstania wykonywali swoją pracę z narażeniem życia. Nie nosili broni, nie byli odznaczeni, ale każdego dnia podejmowali ryzyko – świadomie. Dla rodziny, dla sąsiadów, dla miasta.
Ich historia to opowieść o zawodzie, który w najtrudniejszych czasach pozostał służbą. I który zasługuje na miejsce w pamięci narodowej – tak jak ci, którzy jechali swoim ostatnim kursem w imię człowieczeństwa.
👉
wśród fanów Ogólnopolskie Stowarzyszenie Taksówkarzy Świętokrzyskich Taksówkarska Kupa NSZZ Solidarność Region Mazowsze Taksówkarzy Zawodowych M. St. Warszawa Ministerstwo Infrastruktury TAXI Warszawa INFO polsatnews.pl Taxi Info Warszawa Bez Ściemy TVN UWAGA! TAXI NOVA Łochów Taksówkarze Zawodowi Miasta Poznań SZPT Polska 2050 Wielkopolskie Taksówkarze Miasta Białystok Senat Rzeczypospolitej Polskiej Sejm Rzeczypospolitej Polskiej POLSAT TVN Warszawa Janusz Cieszyński Aleksander Miszalski Anna Górska, Senatorka RP XI kadencji Andrzej Adamczyk Janusz Kowalski ELE TAXI Polska Grosik TAXI Podwozowe gamonie Gdańsk Jaga Taxi SAWA TAXI Ministerstwo Sprawiedliwości MPT Radio Taxi 919 - tel. 81 191 91 ; 695 919 919 Ministerstwo Cyfryzacji Miasto Stołeczne Warszawa Super Taxi
